كهن‌ترين تاريخ مدينه ، كتاب تاريخ مدينه ابن زباله است كه بخشهايى از آن در وفاء الوفاء سمهودى برجاى مانده و وستنفلد آن قطعات را در كتابچه‌اى با نام تاريخ المدينة ابن زباله چاپ كرده است . متأسفانه نسخهء برجاى مانده از اين اثر ناقص است . آنچه هست شامل سه قسمت است . نخست قسمت مربوط به پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم ، دوم قسمت مربوط به عمر و سوم قسمت مربوط به عثمان . هر سه بخش از آغاز و انجام ناقص است ؛ اما همين اندازه كه برجاى مانده ، بسيار مغتنم و ارزشمند است . ابن شبه آگاهيهاى دقيقى را در بخش نخست كتاب از مدينه و وضعيت آن از حيث تمدنى و آبادى به دست داده است . او به تاريخ سياسى اين دوره كمتر توجه دارد و در برابر ، در وصف اماكن و محلات آگاهيهاى منحصر دقيقى را به دست داده است . بحثهايى مانند مساجدى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در آنها نماز گزارده ( 57 - 79 ) ، احاديثى كه دربارهء كوه احد آمده ( 79 - 85 ) ، اخبار مربوط به قبرستان بقيع و محل قبر بزرگان مدفون درآن ( 86 - 104 ) محل دفن حضرت فاطمهء زهرا عليها السلام ( 104 - 110 ) ياد از وادىهاى مدينه و مطالبى ديگر دربارهء جغرافياى مدينه . وى به تفصيل از صدقات پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و امام على عليه السلام در مدينه سخن گفته است . افزون بر اينها ، مىتوان دربارهء اخبار جنگها ، وفدها و بسيارى از مطالب ديگر سيره ، اخبارى را در اين كتاب يافت . نكتهء مهم در كتاب ابن شبه آن كه وى در نقل اخبارى كه در قرن سوم و چهارم از ديد اصحاب حديث ممنوعه اعلام شده ، صراحت خاصى دارد . به همين دليل اين كتاب مملو از اخبار مهمى است كه واقعيات تاريخى آن دوره را برملا مىكند . اين اخبار به ويژه در بخش مربوط به عثمان و شورش مردم بر وى به‌طور مبسوط آمده است . در اين باره ، هيچ كتابى به دقت اين كتاب مطالب ريز آن ماجرا را به دست نداده است . مطالب كتاب از مجلد نخست تا صفحهء 651 اخبار دوران پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم است و از آن پس اخبار دورهء عمر كه نخستين مطالب آن دربارهء نسب او ، وضع او در جاهليت و اسلام اوست مىباشد . در اين بخش ، شيوهء حكومت دارى عمر و نيز ابداعات وى در زمينه‌هاى مختلف از جمله تأسيس نماز تراويح و ديگر مسائل از قبيل سيرهء عمر ، موافقات عمر ( ص 859 ) به تفصيل آمده است . آخرين بخش مربوط به عمر ، مسائل مربوط به كشته شدن او و تشكيل شوراى خلافت و اخبار آن است ( ص 868 ) . اخبار مربوط به عثمان از صفحهء 952 آغاز مىشود . در اين بخش ، نخستين عناوين مربوط به اقدامات دينى عمر از جمله برخى از تشريعات و همچنين تلاش وى در جمع نسخ قرآن و يكسان كردن آنها ، و در نهايت اخبار شورش بر عثمان است كه با تفصيل هرچه تمامتر در اين كتاب آمده است . بدين ترتيب بايد گفت تاريخ مدينه ابن شبه منبعى است